Stan prawny

W Polsce zasady postępowania z pojazdami wycofanymi z eksploatacji określa ustawa z dnia 20 stycznia 2005 r. o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. Nr 25, poz. 202, z późn. zm.) oraz przepisy wykonawcze do ustawy.

Przedmiot ustawy

Ustawa o recyklingu pojazdów wycofanych z eksploatacji ma zastosowanie do pojazdów samochodowych, zaliczanych, zgodnie z przepisami o ruchu drogowym, do:

• kategorii M1 - tj. samochodów osobowych - pojazdów zaprojektowanych i wykonanych do przewozu osób, mających nie więcej niż osiem miejsc oprócz siedzenia kierowcy,
• kategorii N1 - tj. samochodów ciężarowych - pojazdów zaprojektowanych i wykonanych do przewozu ładunków i mających maksymalną masę nieprzekraczającą 3,5 Mg,

Częściowo ustawę o recyklingu pojazdów stosuje się także do motorowerów trójkołowych zaliczanych do kategorii L2e, określonej w przepisach o ruchu drogowym. Przepisów ustawy nie stosuje się natomiast do pojazdów historycznych.

Właściciel pojazdu wycofanego z eksploatacji może przekazać go wyłącznie do przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącego punkt zbierania pojazdów działającego w imieniu stacji demontażu.

Obowiązki wprowadzających pojazdy

Ustawa o recyklingu wprowadza rozróżnienie na wprowadzających pojazdy, którzy wydają kartę pojazdu, o której mowa w art. 77 ust. 1 ustawy z prawo o ruchu drogowym (producent lub importer nowych pojazdów) oraz na pozostałych wprowadzających.

Tylko wprowadzający pojazd, wydający kartę pojazdu, jest obowiązany zapewnić sieć zbierania pojazdów, obejmującą terytorium kraju w taki sposób, aby zapewnić właścicielowi możliwość oddania pojazdu wycofanego z eksploatacji do punktu zbierania pojazdów lub stacji demontażu, położonych w odległości nie większej niż 50 km w linii prostej od miejsca zamieszkania albo siedziby właściciela pojazdu.

W przypadku niezapewnienia sieci wprowadzający musi wnieść opłatę za brak sieci w wysokości 500 zł za każdy wprowadzony pojazd.

Wprowadzający pojazd jest zwolniony z opłaty za brak sieci w przypadku, gdy jego sieć obejmuje 95% powierzchni kraju. Dodatkowo w przypadku zapewnienia przez wprowadzającego sieci obejmującej:

• poniżej 95%, ale nie mniej niż 90% terytorium kraju – wysokość opłaty za brak sieci ulega obniżeniu o 75%;
• poniżej 90%, ale nie mniej niż 85% terytorium kraju – wysokość opłaty za brak sieci ulega obniżeniu o 50%.

Do dnia 15 marca danego roku, wprowadzający musi złożyć do GIOŚ roczne sprawozdanie o wysokości należnej opłaty za brak sieci za rok poprzedzający. Szczegółowy sposób obliczania opłaty za brak sieci, uwzględniający wszystkie wyjątki, został określony w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 8 czerwca 2005 r. w sprawie rocznego sprawozdania o wysokości należnej opłaty za brak sieci zbierania pojazdów (Dz.U. z 2005 r.,  Nr 109, poz. 917, z późn. zm).  Wyliczona opłata za brak sieci jest wpłacana na rachunek bankowy Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej do dnia 31 marca roku następującego po roku, którego opłata dotyczy.

Pozostali wprowadzający nie są zobowiązani ani uprawnieni do zapewnienia sieci zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy. Muszą oni wnosić na rachunek bankowy Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, opłatę w wysokości 500 zł od każdego pojazdu wprowadzonego na terytorium kraju, czyli tzw. opłatę recyklingową. Dowód wniesienia opłaty (tak jak oświadczenie o podleganiu obowiązkowi zapewnienia sieci) jest jednym z dokumentów wymaganych do zarejestrowania pojazdu.

Jednocześnie krajowy ustawodawca przyjął, że również podmiot niebędący przedsiębiorcą (w tym osoba fizyczna), który dokonuje wewnątrzwspólnotowego nabycia lub importu pojazdu, powinien ponosić koszty tworzenia i funkcjonowania systemu recyklingu pojazdów poprzez wnoszenie opłaty recyklingowej.

Każdy wprowadzający pojazd jest obowiązany złożyć Głównemu Inspektorowi Ochrony Środowiska zawiadomienie o podjęciu działalności w zakresie produkcji, importu lub wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdów, w terminie 30 dni od dnia podjęcia tej działalności. Wprowadzający pojazd, który ma obowiązek zapewnienia sieci, musi w takim zawiadomieniu podać adresy stacji demontażu oraz punktów zbierania pojazdów, które działają w ramach jego sieci. Za brak złożenia zawiadomienia lub podanie w zawiadomieniu fałszywych danych grozi kara grzywny.

W celu realizacji swoich obowiązków w zakresie udostępniania informacji o sposobie demontażu pojazdów (wynikających również z dyrektywy wrakowej) producenci pojazdów opracowali System Międzynarodowej Informacji o Demontażu (ang. IDIS — International Dismantling Information System). Udoskonalenie i rozwój systemu są nadzorowane i kontrolowane przez konsorcjum IDIS2, utworzone przez producentów samochodów z Europy, Japonii, Malezji, Korei i Stanów Zjednoczonych, obejmując obecnie 1656 różnych modeli i wariantów 67 marek samochodów. Dostęp do systemu i korzystanie z niego jest bezpłatne dla każdej firmy zajmującej się demontażem pojazdów wycofywanych z eksploatacji.

Obowiązki przedsiębiorców prowadzących stacje demontażu

Przedsiębiorca prowadzący stację demontażu jest zobowiązany do przyjęcia każdego pojazdu wycofanego z eksploatacji, który posiada cechy indentyfikacyjne pojazdu określone w ustawie prawo o ruchu drogowym, z wyjątkiem sytuacji

• braku umowy z wprowadzającymi pojazdy (przy czym przedsiębiorca taki jest zobowiązany do wskazania właścicielowi pojazdu najbliższej stacji demontażu działającej w ramach sieci utworzonej przez wprowadzających pojazdy)
• odmowy uiszczenia opłaty za pojazd niezarejestrowany na terytorium polski, niekompletny lub zawierający inne odpady, które nie pochodzą z tego pojazdu

Przedsiębiorca prowadzący stację demontażu, przyjmując pojazd wycofany z eksploatacji, który jest kompletny, jest obowiązany do:

• unieważnienia dowodu rejestracyjnego, karty pojazdu, jeżeli była wydana, oraz tablic rejestracyjnych;
• wydania zaświadczenia o demontażu pojazdu.

W przypadku przyjęcia niekompletnego pojazdu, przedsiębiorca prowadzący stację demontażu jest obowiązany do wydania zaświadczenia o przyjęciu niekompletnego pojazdu

Przedsiębiorca prowadzący stację demontażu powinien zapewniać przede wszystkim bezpieczne dla środowiska i zdrowia ludzi przetwarzanie pojazdów wycofanych z eksploatacji i powstających z nich odpadów. Sposób prowadzenia demontażu pojazdów wycofanych z eksploatacji został określony w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 28 lipca 2005 r. w sprawie minimalnych wymagań dla stacji demontażu oraz sposobu demontażu pojazdów wycofanych z eksploatacji (Dz. U. Nr 143, poz. 1206, z późn. zm.).

Przedsiębiorca prowadzący stację demontażu jest obowiązany osiągać poziom odzysku i recyklingu odpadów pochodzących z pojazdów wycofanych z eksploatacji w wysokości odpowiednio 85 % i 80 % masy pojazdów przyjętych do jego stacji demontażu rocznie. Natomiast z dniem 1 stycznia 2015 r. poziomy te wzrosną odpowiednio do 95% i 85%.

Przedsiębiorca prowadzący stację demontażu jest ponadto obowiązany do sporządzenia rocznego sprawozdania o pojazdach wycofanych z eksploatacji. Sprawozdanie to musi przekazać do NFOŚiGW oraz do marszałka danego województwa, w terminie do dnia 15 marca następnego roku w formie pisemnej i elektronicznej albo w formie dokumentu elektronicznego, opatrzonego bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu. Wzór rocznego sprawozdania określony został w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 10 listopada 2010 r. w sprawie rocznego sprawozdania o pojazdach wycofanych z eksploatacji (Dz.U. z 2010 r., Nr 225, poz. 1471).

Dopłaty z narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Przedsiębiorcy prowadzący stacje demontażu mogą starać się uzyskać z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej dopłaty do demontażu pojazdów wycofanych z eksploatacji. Wysokość środków przeznaczonych na dopłaty jest wyznaczana na podstawie masy pojazdów wycofanych z eksploatacji przyjętych do stacji demontażu, wykazanych w rocznych sprawozdaniach składanych przez stacje demontażu pojazdów. Całkowita wysokość dopłaty wynosi 500 zł za każdy Mg pojazdów wycofanych z eksploatacji przyjętych do stacji demontażu. Całkowita przyznana pojedynczemu przedsiębiorcy kwota dopłaty nie może przekroczyć 200 tys. EUR w dowolnie ustalonym okresie trzech lat budżetowych. Dofinansowanie otrzymane od NFOŚiGW może być wydatkowane przez przedsiębiorcę na dowolny cel.

W celu uzyskania dopłaty przedsiębiorca składa wniosek do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w terminie do dnia 31 marca następującego po roku za który ubiega się o dopłatę.